دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 Definition of the jurisprudence rulings of family-based Islamic architecture and urban planning with an emphasis on the Nafye Saabil Jurisprudence As a mandatory rule تبیین احکام فقهی معماری و شهرسازی اسلامی خانواده‌مبنا با تاکید بر قاعده نفی سبیل به عنوان یک قاعده آمره 3593 10.22091/rcjl.2025.11759.1090 FA اصغر مولائی عضو هیات علمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز 0000-0002-9458-040X Journal Article 2024 11 27 The family has an important place in Islamic architecture and urban planning. So that the model of architecture and urban planning based on the family requires compliance with requirements in spatial and physical, functional and management aspects, which lack of attention has led to the construction of residential settlements, towers and apartment complexes, which have many problems and problems such as deprivation It creates comfort and peace for families. The jurisprudential rule of negation of mustache, which is one of the most important and famous jurisprudential rules of Islam, like all other jurisprudential rules, is for the welfare of Muslims. In many verses of the Holy Qur'an, it has been emphasized in denying the rule of infidels over Muslims. Therefore, the purpose of this article is to explain the position of the family in the jurisprudence of Islamic architecture and urban planning, which is done with the research method of text content analysis and logical reasoning with an interdisciplinary study approach and using library and documentation methods. to be The results of the research show that the Islamic city, neighborhood, and house are the places of manifestation and application of jurisprudence rules, including the rule of negation of the mustache, so that according to the rule of negation of the mustache, in the Islamic neighborhood, the ground for the implementation of divine rules, including the centrality of the mosque, should be provided and the model The house is based on a family with a yard and low density and is safe and secure so that the Islamic lifestyle can be realized with the support of Islamic architecture and urban planning. خانواده جایگاه مهمی در معماری و شهرسازی اسلامی دارد. بطوریکه الگوی معماری و شهرسازی مبتنی بر خانواده مستلزم رعایت الزاماتی در جنبه‌های فضایی و کالبدی، عملکردی و مدیریتی است که عدم توجه بر آنها موجب احداث شهرکهای مسکونی، برجها و مجتمع‌های آپارتمانی شده است که مسائل و مشکلات عدیده‌ای همچون سلب آسایش و آرامش را برای خانواده‌ها ایجاد می‌نماید. قاعده فقهی نفی سبیل که از مهمترین و مشهورترین قواعد فقهی دین اسلام به شمار می-آید، مانند تمام قواعد فقهی دیگر در جهت سعادت مسلمانان است. در آیات متعدد قرآن کریم در نفی سلطه کافران بر مسلمانان تاکید شده است. از این رو هدف این مقاله تبیین جایگاه خانواده در احکام فقهی معماری و شهرسازی اسلامی است که با روش تحقیق تحلیل محتوای متن و استدلال منطقی با رویکردی مطالعه بین‌رشته‌ای و با استفاده از شیوه‌های کتابخانه-ای و اسنادی انجام می‌شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که شهر و محله و خانه اسلامی محل تجلّی و کاربست قواعد فقهی و از جمله قاعده نفی سبیل است، بطوریکه مطابق قاعده نفی سبیل، در محله اسلامی باید زمینه عمل به احکام الهی از جمله مرکزیت مسجد فراهم شود و الگوی خانه مبتنی بر خانواده حیاط‌دار و کم تراکم و ایمن و امن است تا سبک زندگی اسلامی با پشتیبانی معماری و شهرسازی اسلامی محقق شو.د.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3593_7d509ac5b09918bb430726f06919e069.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 Rereading the sacred view of Ardabili in committing murder with new dawns بازخوانی دیدگاه مقدس اردبیلی در ارتکاب قتل با سحرهای نوین 3298 10.22091/rcjl.2025.11806.1098 FA سمیه علی اکبری فقه و مبانی حقوق اسلامی،دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی ، مشهد ، ایران، 0009-0008-3230-454x محمد حسن حائری فقه و مبانی حقوق اسلامی،دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی ، مشهد ، ایران، 0000-0002-3641-3320 حسین ناصری مقدم فقه و مبانی حقوق اسلامی،دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی ، مشهد ، ایران، 0000-0002-9399-8863 Journal Article 2024 12 03 Sahar is one of the phenomena that has been discussed in all historical periods and has come to the fore in different ways during the passage of time and the change of human societies. Sahar, which is forbidden from the perspective of Islam, except in some cases, by seizing people, objects or affairs, causes It becomes an extraordinary act; In all ages, especially in the current age, magicians use new methods of magic, including black magic, some degrees of hypnosis, some computer games, etc., to have effects on people's minds and psyches, which sometimes take people's lives. Therefore, this basic question is raised: Is it possible for a sorcerer to take someone's life and kill him with his magic? If possible, what is the way to prove such a murder and what is the punishment for the perpetrator? Based on this, the present research with descriptive and analytical method in the opinion of the jurists has reached the conclusion that famous jurists, while accepting the reality of witchcraft, consider the occurrence of murder by witchcraft as possible, And the proof of such a murder is accepted by the confession of a sorcerer, and the punishment for the perpetrator is considered revenge or ransom depending on the type of murder; But from the famous point of view, proving such a murder with eyewitness testimony on this matter is not accepted, while the saint of Ardabili considers it possible to prove murder by witchcraft with eyewitness testimony and accepts this testimony. Of course, those who believe that there is no magic, have not accepted the possibility of murder by magic, but with the sorcerer's confession of such a murder, they have considered killing the sorcerer for the purpose of Hadad. سحر از پدیده‌هایی است که در تمام ادوار تاریخی مورد بحث بوده و در گذر زمان و تغییر جوامع بشری به روش‌های مختلفی به منصه ظهور درآمده است، سحر که از منظر اسلام جز در مواردی حرام دانسته شده با تصرف در اشخاص، اشیا یا امور، سبب عملی خارق‌العاده می‌گردد؛ در تمام اعصار خصوصاً عصر کنونی، ساحران با روش‌هایی نوین سحر از جمله جادوی سیاه، برخی از درجات هیپنوتیزم، برخی از بازی‌های رایانه‌ای و... تاثیراتی را بر اذهان و روان افراد می‌گذارند که گاه این تاثیرات جان افراد را فرامی‌گیرد، از این رو این سوال اساسی طرح می‌گردد که آیا ممکن است ساحر با سحر خود، جان شخصی را بگیرد و او را به قتل رساند؟ در صورت امکان راه اثبات چنین قتلی و مجازات مرتکب آن چیست؟ بر این اساس، جستار حاضر با روش توصیفی تحلیلی در نظر فقها بدین برآیند دست یافته که مشهور فقها ضمن پذیرش واقعیت داشتن سحر، وقوع قتل به سحر را ممکن دانسته و اثبات چنین قتلی را با اقرار ساحر به آن می‌پذیرند و مجازات مرتکب آن را به لحاظ نوع قتل، قصاص یا دیه می‌دانند؛ اما از دیدگاه مشهور، اثبات چنین قتلی با شهادت بینه بر این امر، مورد پذیرش قرار نمی‌گیرد، حال آن که مقدس اردبیلی، اثبات قتل با سحر با شهادت بینه را ممکن برشمرده و قائل به پذیرش این شهادت است؛ البته قائلین به واقعیت نداشتن سحر، امکان وقوع قتل با سحر را نپذیرفته‌اند، ولی با اقرار ساحر بر چنین قتلی نظر به کشتن ساحر از باب حد داده‌اند.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3298_18076157732b617ca0ed6f8347742d8b.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 A Reassessment of the Right to Annul a Marriage Contracted During Minority Upon Reaching Maturity in Comparative Islamic Jurisprudence باز پژوهشی حق فسخ نکاح افراد نابالغ پس از بلوغ در فقه مقارن 3287 10.22091/rcjl.2025.11760.1091 FA احمد صابری مجد دانش آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدگان‌ فارابی دانشگاه تهران 0000-0003-0822-436X محمدرسول آهنگران استاد تمام گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه تهران(پردیس فارابی قم) 0000-0003-1056-5606 مهدی میری دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی 0000-0001-5632-407X Journal Article 2024 11 27 The annulment of a marriage contracted during minority is a contentious issue within the realm of Islamic jurisprudence and family law. The divergent opinions among jurists regarding the right of the couple to annul the marriage upon reaching maturity stem from conflicting hadiths (narrations of the Prophet Muhammad) on this matter, leading to extensive jurisprudential debates. This research employs a descriptive-analytical method and adopts a comparative approach within Islamic jurisprudence to analyze various perspectives on this issue. The jurisprudential arguments and supporting evidence for each viewpoint are critically examined and evaluated. Ultimately, considering the jurisprudential foundations, hadiths, and social and ethical considerations, the preferred viewpoint grants the couple the right to annul the marriage upon reaching maturity. This perspective, emphasizing the principle of freedom of will and the couple's autonomy in determining their own destiny, grants them the right to decide on the continuation or dissolution of their marriage upon reaching maturity, thereby preventing potential harm associated with underage marriage. In conclusion, it is recommended that lawmakers, inspired by this jurisprudential viewpoint and taking into account social and ethical considerations, establish comprehensive and preventive regulations regarding the annulment of marriages contracted by minors upon reaching maturity. مبحث فسخ نکاحِ منعقد شده در دوران نابالغی، از جمله مباحث چالش‌برانگیز در حوزه فقه و حقوق خانواده محسوب می‌شود. اختلاف نظر فقها در خصوص حق فسخ زوجین پس از بلوغ، ناشی از وجود روایات متعارض در این زمینه است که منجر به مناقشات فقهی دامنه‌داری شده است. در این پژوهش، با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و اتخاذ رویکرد تطبیقی در فقه اسلامی، به واکاوی دیدگاه‌های مختلف در این خصوص پرداخته شده و ادله و مستندات فقهی هر یک از دیدگاه‌ها، مورد نقد و ارزیابی قرار گرفته است. در نهایت، با عنایت به مبانی فقهی، روایات، و همچنین ملاحظات اجتماعی و اخلاقی، دیدگاه منتخب، دیدگاهی است که به زوجین، پس از حصول بلوغ، حق فسخ نکاح را اعطا می‌نماید. این دیدگاه، با تأکید بر اصلِ آزادی اراده و اختیار زوجین در تعیین سرنوشت خویش، به آن‌ها این حق را می‌دهد که پس از بلوغ، در خصوص استمرار یا انحلال ازدواج خود تصمیم‌گیری نمایند و بدین ترتیب، از آسیب‌های احتمالی ناشی از ازدواج در سنین پایین پیشگیری شود. در خاتمه، پیشنهاد می‌گردد که قانون‌گذار، با الهام از این دیدگاه فقهی و با لحاظ نمودن ملاحظات اجتماعی و اخلاقی، مقرراتی جامع و مانع در باب فسخ نکاح افراد نابالغ پس از بلوغ وضع نماید.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3287_768a6c93e4b50270c42a52aaf49740bd.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 A jurisprudential analysis of the position of the council in legitimizing the election of the Islamic ruler with an emphasis on Ayatollah Khamenei's views تحلیل فقهی جایگاه شورا در مشروعیت‌بخشی به انتخاب حکمران اسلامی با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای 3547 10.22091/rcjl.2025.12378.1145 FA محمد اسماعیل عبداللهی استادیار، گروه حکمرانی فرهنگی اجتماعی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران،m.e.abdollahi@ut.ac.ir Journal Article 2025 02 15 This article examines the role of the council in legitimizing the election of an Islamic ruler from the perspective of Ayatollah Khamenei (may God preserve him) in the religious governance system. The main issue of the research is the role of the council in combining divine and popular legitimacy in the political system of Islam and whether the council can be a basis for the legitimacy of the Islamic government or is merely an aspect of acceptance. The aim of the article is to explain the Supreme Leader’s view on the fundamental role of the council in the objective realization of the Islamic government and to fill the research gap in this field. This research was conducted using a descriptive-analytical method and based on authentic Shiite jurisprudential sources, the Holy Quran, the narrations of the Infallibles (AS), and the statements and rulings of the Supreme Leader. The research findings show that from Ayatollah Khamenei’s perspective, the council is not only a tool for gaining public acceptance but also one of the fundamental pillars of the legitimacy of the Islamic government. He emphasizes the role of the people's vote as a necessary condition for the practical realization of the government and considers the scope of the council to go beyond executive affairs and also includes the election of the ruler at the macro-level of the government. Also, the conditions for the correct realization of the council from his perspective include scientific competence, piety, justice, socio-political insight, efficiency, and adherence to religious values. The results of the research indicate the theoretical innovation of the Supreme Leader in combining religious principles and social requirements, which strengthens the public participation of Muslims, ensures social justice, and prevents the concentration of power. این مقاله به بررسی جایگاه شورا در مشروعیت‌بخشی به انتخاب حکمران اسلامی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای (مد ظله العالی) در نظام حکمرانی دینی می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش، نقش شورا در تلفیق مشروعیت الهی و مردمی در نظام سیاسی اسلام است و اینکه آیا شورا می‌تواند مبنایی برای مشروعیت حکومت اسلامی باشد یا صرفاً جنبه مقبولیتی دارد. هدف مقاله، تبیین دیدگاه مقام معظم رهبری درباره نقش مبنایی شورا در تحقق عینی حکومت اسلامی و پر کردن خلأ پژوهشی موجود در این زمینه است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع فقهی اصیل شیعه، قرآن کریم، روایات معصومین(ع)، بیانات و احکام حکومتی مقام معظم رهبری انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، شورا نه تنها ابزاری برای کسب مقبولیت عمومی بلکه یکی از ارکان اساسی مشروعیت حکومت اسلامی است. ایشان بر نقش رأی مردم به عنوان شرط لازم برای تحقق عملی حکومت تأکید دارند و قلمرو شورا را فراتر از امور اجرایی دانسته و شامل انتخاب حکمران در سطح کلان حکومت نیز معرفی می‌کنند. همچنین شرایط تحقق صحیح شورا از دیدگاه ایشان شامل صلاحیت علمی، تقوا، عدالت، بینش سیاسی-اجتماعی، کارآمدی و پایبندی به ارزش‌های دینی است. نتایج پژوهش نشان‌دهنده نوآوری نظری مقام معظم رهبری در تلفیق اصول شرعی و مقتضیات اجتماعی است که موجب تقویت مشارکت عمومی مسلمانان، تضمین عدالت اجتماعی و جلوگیری از تمرکز قدرت می‌شود. این مقاله با تحلیل تطبیقی دیدگاه ایشان با سایر فقها، گامی مهم در رفع ابهامات نظری و توسعه مطالعات فقه سیاسی شیعه برداشته است.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3547_b68ff6cf285061ad4dd81016d136f8b6.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 The government's civil liability for economic insecurity; a jurisprudential analysis مسئولیت مدنی دولت در قبال ناامنی اقتصادی؛ تحلیل فقهی حقوقی 3544 10.22091/rcjl.2025.12343.1141 FA رضا حق پناه استادیار دانشگاه علوم اسلامی رضوی-استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه خراسان Journal Article 2025 02 10 One of the important economic principles is justice and security. The devaluation of the national currency, severe inflation, and unusual fluctuations in the market cause economic insecurity and pressure on the weaker sections of society. Now, in response to the question of what is the civil responsibility of the government towards these economic insecurities? Considering the necessity of economic security in financial and commercial relations, reducing investment risks, ensuring the return of profits, and the effects it has on people's daily lives, the government is responsible for protecting the economic interests of the people, in charge of the general treasury, budgets, credits, and capital of the nation and the country, and all economic highways and major decisions are made with the government's perspective. Therefore, any action or behavior, whether an act or omission by the government, that leads to damage to individuals in society, whether natural or legal, must be compensated for based on the principle of loss. Given that the criterion for liability in the rule of loss is encroachment on another's property, and this issue is also compensated by receiving its equivalent, in the event that the property that was lost is an equivalent, in the first instance, the equivalent must be paid to the injured party, and in the event that there is no equivalent, the price and value of the day of the loss must be paid to the injured party. In the narrations related to the rule of loss, titles such as coexistence, attribution, conditions, etc. are not included, and therefore, in any case where loss occurs to property, whether by action or omission, by the government or a natural person, intentionally or unintentionally, it will not make a difference in the liability of the damaged party. از اصول مهم اقتصادی، عدالت و امنیت می باشد. کاهش ارزش پول ملی، تورم شدید، نوسانات غیر متعارف لحظه ای بازار موجب نا امنی اقتصادی و فشار بر طبقات ضعیف جامعه می گردد. حال در پاسخ به این سوال که مسئولیت مدنی دولت در قبال این نا امنی های اقتصادی چیست؟ با عنایت به ضرورت امنیت اقتصادی در روابط مالی و تجاری، کاهش خطرات سرمایه گذاری و اطمینان از بازگشت سود و تأثیراتی که بر زندگی روزمره مردم دارد، دولت مسئولیت حفاظت از منافع اقتصادی مردم، متصدی خزانه کل، بودجه ها و اعتبارات و سرمایه های ملت و مملکت است و تمامی شاهراه های اقتصادی و تصمیمات کلان، با نگاه دولت اتخاذ می گردد. لذا هر گونه عمل یا رفتار اعم از فعل یا ترک فعل دولت که منتهی به ورود خسارت به اشخاص جامعه اعم از حقیقی یا حقوقی گردد، بر اساس قاعده اتلاف، باید آن را جبران نماید.با عنایت به اینکه معیار ضمان در قاعده اتلاف، إعتداء به مال غیر می‌باشد و این موضوع نیز با دریافت مثل آن جبران می‌شود،در فرضی که مال تلف شده مثلی باشد در وهله نخست مثل آن و در فرض موجود نبودن مثل، باید قیمت و بهای یوم الإتلاف به زیان‌دیده پرداخت گردد. در روایات مرتبط با قاعده اتلاف، عناوینی مانند همزیستی، انتساب، شرایط وارد نگردیده ولذا در هر فرضی که اتلاف بر مال صدق کند اعم از اینکه با فعل یا ترک فعل، به وسیله دولت یا شخص حقیقی، عمدی یا سهوی باشد تفاوتی در ضمان متلف ایجاد نخواهد کرد.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3544_fc474ec49538da24e59100ab4d5ca6f2.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 The Use of Augmented Reality (AR) and Virtual Reality (VR) in Practical Education of Islamic Jurisprudence (Fiqh) استفاده از واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR) در آموزش عملی احکام فقهی 3286 10.22091/rcjl.2025.11672.1086 FA علیمحمد حیدرسرلک گروه معارف، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گرگان، ایران. 0000-0002-3633-9108 Journal Article 2024 11 16 Practical education of Islamic jurisprudence (fiqh) faces numerous challenges, including limitations in time, space, and educational resources. This research examines the potential of using Augmented Reality (AR) and Virtual Reality (VR) technologies to enhance the quality of practical education in Islamic jurisprudence. The main objective is to analyze the possibilities and challenges of implementing these technologies in the field of fiqh education and to provide strategies for their effective utilization. This study was conducted using library research and analytical methods. The sources used include books, scientific articles, and research reports in the fields of educational technology, AR and VR, and religious education. The research findings indicate that AR and VR have significant potential to revolutionize the practical education of Islamic jurisprudence. These technologies can improve learners’ understanding and learning by creating simulated environments, providing interactive experiences, and enabling practice in virtual spaces. Additionally, the use of these technologies can help increase student motivation and active participation. However, challenges such as the need for technical infrastructure, teacher training, and adapting educational content to these technologies have also been identified. This research, by providing strategies for the successful implementation of AR and VR in fiqh education, paves the way for future empirical studies in this field. آموزش عملی احکام فقهی با چالش‌های متعددی از جمله محدودیت‌های زمانی، مکانی و منابع آموزشی مواجه است. این پژوهش به بررسی پتانسیل استفاده از فناوری‌های واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR) در ارتقای کیفیت آموزش عملی احکام فقهی می‌پردازد. هدف اصلی، تحلیل امکانات و چالش‌های بکارگیری این فناوری‌ها در حوزه آموزش فقه و ارائه راهکارهایی برای بهره‌گیری مؤثر از آنها است. این مطالعه با استفاده از روش تحقیق کتابخانه‌ای و تحلیلی انجام شده است. منابع مورد استفاده شامل کتب، مقالات علمی، و گزارش‌های پژوهشی در حوزه‌های فناوری آموزشی، AR و VR، و آموزش دینی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که AR و VR پتانسیل قابل توجهی برای ایجاد تحول در آموزش عملی احکام فقهی دارند. این فناوری‌ها می‌توانند با ایجاد محیط‌های شبیه‌سازی شده، ارائه تجارب تعاملی، و فراهم کردن امکان تمرین در فضاهای مجازی، درک و یادگیری فراگیران را بهبود بخشند. همچنین، استفاده از این فناوری‌ها می‌تواند به افزایش انگیزه و مشارکت فعال دانشجویان کمک کند. با این حال، چالش‌هایی نظیر نیاز به زیرساخت‌های فنی، آموزش مدرسان، و تطبیق محتوای آموزشی با این فناوری‌ها نیز شناسایی شده است. این پژوهش با ارائه راهکارهایی برای پیاده‌سازی موفق AR و VR در آموزش فقه، زمینه را برای مطالعات تجربی آینده در این حوزه فراهم می‌کند.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3286_5af49d96fc47220c655037ecabd88d06.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 The First Principle of Supervision in Endowment - A Jurisprudential and Legal Analysis اصل اولی نظارت در وقف-تحلیل فقهی و حقوقی 3543 10.22091/rcjl.2025.11761.1092 FA غلامرضا یزدانی دانشیار گروه حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی-مشهد مقدس سیدمحمدحسن موسوی خراسانی استادیار گروه حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی-مشهد مقدس ام البنین مقتدایی گروه حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی Journal Article 2024 11 28 Supervision in endowments (waqf) is divided into two types: exploratory and advisory. The purpose of exploratory supervision is to become informed about matters related to the endowed property in endowments. In this type of supervision, there is no need for the trustee to consult with the supervisor regarding the affairs of the endowment; whereas, in advisory supervision, the supervisor, with their intervening role, is responsible for carrying out the affairs, and the trustee must seek the supervisor's opinion before taking any action. Since the primary principle of supervision, in the absence of explicit instructions from the endower regarding the supervisor's performance, is not specified in any legal or jurisprudential texts, the question arises as to what type of supervision applies in such a case. This is because, on one hand, the lack of clarity regarding the type may prevent the endower's objectives from being realized, and on the other hand, it may lead to disputes over the responsibilities of the trustee and the supervisor. This research, which is based on a descriptive-analytical method, addresses the issue that due to the alignment of advisory supervision with the philosophy of oversight, prevention of prolonged litigation, and the determination of the endowment's interests, this type of supervision is compatible with the optimal conduct of individuals and helps prevent wrongdoing while favoring caution; as it can be aligned with the principle of the relationship between ruling and subject and analogy. نظارت در وقف بر دو نوع استطلاعی و استصوابی است. هدف از نظارت استطلاعی ، آگاه شدن بر امور مربوط به عین موقوفه درموقوفات است.در این نوع نظارت نیازی به مشورت متولی با ناظر در امور موقوفه وجود ندارد ؛ در حالیکه در نظارت استصوابی ناظربا نقش دخالتی خود،مسئول انجام امور بوده و متولی باید قبل از اقدام به هر عملی جلب نظر ناظر را بنماید. از آنجا که اصل اولیه در نظارت در زمان عدم تصریح واقف بر کیفیت عملکرد ناظر در هیچ کدام از کتب فقهی و حقوقی مورد تصریح قرار نگرفته است؛این سوال مطرح می شود که در چنین فرضی نظارت از کدام نوع است؟ زیرا با عدم تشخیص نوع آن از یک طرف ممکن است هدف واقف مورد تحقق قرار نگیرد و از طرف دیگر سبب بروز اختلاف در تعیین وظایف متولی و ناظر شود. در پژوهش حاضر که مبتنی بر روش توصیفی ـ تحلیلی است به تبیین این مساله پرداخته شده است که به دلیل انطباق نظارت استصوابی با فلسفه نظارت وجلو گیری از اطاله دادرسی و تشخیص مصلحت وقف ، این گونه از نظارت سازگار با انصراف به اکمل افراد بوده وباعث پیشگیری از وقوع منکر و برگزیدن جانب احتیاط می شود ؛چنانکه می تواند با قاعده تناسب حکم و موضوع و قیاس آن با وکالت نیز سازگار باشد. در نتیجه اصل در نظارت در وقف،در زمان عدم تصریح واقف بر چگونگی نظارت ،روش استصوابی می باشد مگر این که واقف تصریح به نظارت استطلاعی نماید.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3543_73f7fd44b1835a21adc39a25f494fdbc.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 Critique and Review of Jurisprudential Challenges of Artificial Insemination in Islam نقد و بررسی چالش‌های تلقیح مصنوعی در فقه امامیه 3441 10.22091/rcjl.2025.11805.1097 FA حسن شاه ملک پور استادیار،گروه حقوق ، دانشگاه گیلان،ایران 0009-0005-5839-5484 محمد حسنی دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. 0009-0003-5410-8623 Journal Article 2024 12 02 Artificial insemination, as a modern fertility treatment, has paved the way for individuals facing infertility. However, the legitimacy of this emerging phenomenon has been a major concern for infertile couples. This study aims to examine the jurisprudential challenges of artificial insemination and to establish its acceptance and legitimacy. Most jurists, citing the principle of precaution in sexual matters, Quranic verses and narrations, the necessity of unlawful preliminaries, interference in lineage, and the alteration of divine creation, have deemed artificial insemination absolutely forbidden. However, some jurists, attempting to resolve this significant social dilemma, have challenged these arguments and, relying on the principles of permissibility and exemption, have ruled in favor of artificial insemination. Notably, in cases where artificial insemination is performed using the husband's sperm, most jurists consider it permissible, while disagreements persist in other scenarios, including insemination with donor sperm. This study, using a descriptive and analytical approach, aims to assess the legal implications of childbirth through artificial insemination and to analyze the associated challenges and ambiguities. The findings indicate that none of the well-known jurists' arguments suggest the prohibition of artificial insemination. In all methods of artificial insemination, based on well-established jurisprudential principles, including the principles of exemption permissibility and necessity as well as the therapeutic purpose of artificial insemination and the necessity of treating infertile individuals, religious rulings will apply, even without the husband's consent. تلقیح مصنوعی به عنوان یک روش‌نوین در باروری، راه را برای افرادی که به دلیل مشکلات باروری در مضیقه بوده‌اند هموار کرده است. با این وجود، دغدغه این افراد، مشروعیت این پدیده مستحدثه می‌باشد. ازاین حیث، نقد و بررسی چالش‌های فقهی تلقیح مصنوعی و به تبع آن اثبات مقبولیت و مشروعیت آن، مسئله این پژوهش است. فقهایی که مخالف تلقیح مصنوعی هستند به قاعده فقهی احتیاط و آیات و روایاتی در این زمینه استناد می‌کنند. همچنین استلزام مقدمات حرام، تغییر خلقت الهی و تداخل در نسب از دیگر ادله این دسته از فقهاست. عده‌ای دیگری از فقها، برای برون رفت از این معضل بزرگ اجتماعی با نقد ادله مشهور فقها و به استناد به اصل اباحه و برائت قائل بر جواز تلقیح مصنوعی شدند. البته در فرضی‌که تلقیح مصنوعی به واسطه نطفه زوج صورت گیرد، غالب فقها قائل بر جواز شدند و اختلاف نظر در سایر صورت ها از جمله تلقیح با نطفه اهدایی، کماکان باقی‌است. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی و با هدف بررسی ثبوت آثار شرعی فرزندآوری به طرق تلقیح مصنوعی و نقد و بررسی چالش‌ها و ابهامات مطرح شده در این زمینه، نگارش شده است. یافته‌ها نشان داد، هیچ کدام از ادله مشهور فقها، دلالتی بر عدم جواز تلقیح مصنوعی ندارد و در تمام روش‌های لقاح مصنوعی به استناد اصول و قواعد مسلم فقهی از جمله اصل برائت، اباحه و قاعده اضطرار و همچنین، غایت درمانی تلقیح مصنوعی و ضرورت درمان افراد نابارور، ولو اینکه با اجازه زوج همراه نباشد، آثار شرعی مترتب می‌گردد.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3441_567c714d083b9df6a5437b6490709534.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 Jurisprudential analysis of the mafia game; Emphasizing the elements of lies, deception and the nature of play تحلیل فقهی بازی مافیا؛ با تاکید بر عناصر کذب، فریب و ماهیت لعب 3267 10.22091/rcjl.2025.11153.1069 FA محمد حسن زاده دانشجوی دکتری، گروه فقه و حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، ایران 0009-0002-5107-1960 Journal Article 2024 08 10 Mafia game; Emerging and pervasive entertainment among Muslim youth. Since in this game, the approach of the mafia members is to lie and deceive the citizens of the game, the jurisprudential evidence of banning falsehood (lying as a joke) has attracted attention. Also, the alleged evidence of the absolute ban of any type of game also declares its affiliation with the mafia. Now, it should be noted that according to the analysis of the inferential evidence, the completeness of the evidence sanctioning falsehood (lying as a joke) causes the banning of the mafia game, although the implication of the evidence of the absolute banning of the game and ultimately the banning of the mafia game is not complete, and for this reason it is violated O jurist, it does not enter into it. The upcoming research does not have an effective or ineffective background, which shows the emerging effects and dynamics of Jafari's jurisprudence. This jurisprudential research is organized with descriptive analytical method and library information and it is hoped that it will be effective. بازی مافیا؛ سرگرمی نوظهور و فراگیر در میان جوانان مسلمان. از آنجا که در این بازی رویکرد اعضای مافیا بر دروغ گویی و فریب شهروندان بازی می باشد، توجه ادله فقهی تحریم کذب به هزل (دروغگویی به شوخی) را به خود جلب نموده است. همچنین ادله ی ادعایی مبنی بر تحریم مطلق هر نوع بازی نیز شمولیت خود را نسبت به مافیا اظهار می نماید. حال باید توجه داشت که بنابر نقد و بررسی ادله استنباطی، تمامیت ادله تحریم کننده کذب به هزل (دروغگویی به شوخی) موجب تحریم بازی مافیا می گردد، هرچند دلالت ادله تحریم مطلق بازی و در نهایت تحریم بازی مافیا تمام نبوده و از این جهت خدشه ای فقهی بدان وارد نمی گردد. پژوهش پیش رو دارای پیشینه ی مؤثر و غیر مؤثر نمی باشد که از این جهت، جلوه های نوپدید و پویایی فقه جعفری را به نمایش می گذارد. این کاوش فقهی با روش توصیفی تحلیلی و با اطلاعات کتابخانه ای سامان یافته و امید آن است که مؤثر واقع شود.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3267_beab9856cdb8b4f4e62f4daa65bbbb6d.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 رد نظریه سید یزدی در معیار ثیبوبت نسبت به سقوط ولایت أب و جد پدری رد نظریه سید یزدی در معیار ثیبوبت نسبت به سقوط ولایت أب و جد پدری 3545 10.22091/rcjl.2025.10791.1055 FA مرتضی خلیلی بنده استاد سطح عالی حوزه علمیه قم و کارگاه های مهارتی برای طلاب هستم 0009-0000-6598-3296 Journal Article 2024 05 24 در فقه امامیه ازدواج دختر باکره مشروط به اذن ولی است، و در صورتی که دختر باکره، ثیبه شود اذن ولی ساقط می‌گردد، محل سوال این است که آیا زوال وصف بکارت و معیار ثیبوبت، مبتنی بر ازدواج صحیح است؟ یا بر زائل شدن پرده بکارت با عواملی مانند زنا، وطی به شبهه و وطی همسر ... است؟ و یا مبتنی بر ازاله بکارت با وطی مشروع است؟ اهمیت مطلب بر اساس احکامی است که بر وصف ثیبوبت موقوف است، من جمله اینکه از نظر قانون و شرع اذن پدر یا جد پدری در ازدواج ثیبه ساقط است، اما در خصوص اینکه معیار تحقق ثیبوبت چیست ساکت است، مرحوم سید یزدی در نظریه‌ای بر خلاف مشهور فقهای امامیه معتقد است، زوال بکارت فقط مبتنی بر ازدواج صحیح است، استدلال ایشان بر اساس تبادر است و می‌توان از روایات و عرف و لغت نظر ایشان را استظهار کرد، لکن تمامی ادله مذکور با نقد جدی روبروست و بنابر تحقیق معیار ثیبوبت نمی‌تواند صرف ازدواج باشد، به نظر میرسد معیار ثیبوبت مطلق دخول است، چه اینکه نتیجه جمع دلالی روایات به همراه خارج شدن روایت ابراهیم بن میمون و عبدالرحمن از اعتبار چنین می-باشد، اما بنابر رفع مشکل سندی این دو روایت، تحقق أحد الملاکین (دخول - تزویج) در سقوط ولایت پدر و جد پدری کافی است، زیرا اصل در قیود احترازی بودن است و از این باب معیار مطرح شده از نظر سید یزدی قابل اثبات است. کلمات کلیدی: بکر، ثیب، عقد ازدواج. در فقه امامیه ازدواج دختر باکره مشروط به اذن ولی است، و در صورتی که دختر باکره، ثیبه شود اذن ولی ساقط می‌گردد، محل سوال این است که آیا زوال وصف بکارت و معیار ثیبوبت، مبتنی بر ازدواج صحیح است؟ یا بر زائل شدن پرده بکارت با عواملی مانند زنا، وطی به شبهه و وطی همسر ... است؟ و یا مبتنی بر ازاله بکارت با وطی مشروع است؟ اهمیت مطلب بر اساس احکامی است که بر وصف ثیبوبت موقوف است، من جمله اینکه از نظر قانون و شرع اذن پدر یا جد پدری در ازدواج ثیبه ساقط است، اما در خصوص اینکه معیار تحقق ثیبوبت چیست ساکت است، مرحوم سید یزدی در نظریه‌ای بر خلاف مشهور فقهای امامیه معتقد است، زوال بکارت فقط مبتنی بر ازدواج صحیح است، استدلال ایشان بر اساس تبادر است و می‌توان از روایات و عرف و لغت نظر ایشان را استظهار کرد، لکن تمامی ادله مذکور با نقد جدی روبروست و بنابر تحقیق معیار ثیبوبت نمی‌تواند صرف ازدواج باشد، به نظر میرسد معیار ثیبوبت مطلق دخول است، چه اینکه نتیجه جمع دلالی روایات به همراه خارج شدن روایت ابراهیم بن میمون و عبدالرحمن از اعتبار چنین می-باشد، اما بنابر رفع مشکل سندی این دو روایت، تحقق أحد الملاکین (دخول - تزویج) در سقوط ولایت پدر و جد پدری کافی است، زیرا اصل در قیود احترازی بودن است و از این باب معیار مطرح شده از نظر سید یزدی قابل اثبات است. کلمات کلیدی: بکر، ثیب، عقد ازدواج.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3545_4063b90b1009685018570d50c365c44f.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 Technosexuality from the Perspective of Forensic Medicine, Imamiyya Jurisprudence, and Iranian Criminal Law تکنوجنس گرایی از منظر پزشکی قانونی، اخلاقی ،فقه امامیه و حقوق کیفری ایران 3546 10.22091/rcjl.2025.12162.1123 FA صفورا محمدصالحی دارانی مربی، گروه حقوق ،دانشگاه پیام نور، تهران ،ایران 0000-0002-7000-5574 سیدعباس جزایری فارسانی استادیار،گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد، ایران. Journal Article 2025 01 19 Technosexism is a general term for sexual attraction to machines, robots, and androids, and in its specific sense, robot fetishism is a sexual orientation to humanoid robots or a sexual orientation to people who act like robots. Some moralists consider sex robots to have some functions of respecting the freedom of choice of the individual; a suitable alternative to marriage for people who are unable to form a family and treating some sexually transmitted diseases, but most of them believe that due to more negative effects, including; an instrumental view of women, a weakening of the concept of man and human relationships; a lack of sense of responsibility resulting from forming a family; along with legal morality and religious considerations, they are considered an immoral option. Their users often have physical, sexual, or psychological problems, and are likely to commit crimes such as rape, child abuse, and sexual violence due to unrealistic persuasion, increased feelings of loneliness, facilitating fantasies of sexual assault, and the implementation of pornographic fantasies. The health status of these individuals will be examined by a forensic physician to determine the level of criminal responsibility. Imami jurisprudence considers the use of sex robots to be forbidden and considered masturbation, but Iran's criminal law has remained silent on this issue. The legal systems of Canada and the United States, following the criminalization of the import of such robots, have prevented their promotion and use except in essential cases, such as helping to treat patients with disabilities or sexual defects. Therefore, it is appropriate that transparency and criminalization be implemented in the Iranian criminal system as well. تکنوجنس گرایی به معنای عام کشش جنسی نسبت به ماشین‌ها، روبات‌ها و اندروید ها و در معنی خاص خود فتیشیسم رباتی گرایش جنسی به ربات‌های انسان‌ نما و یا گرایش جنسی به افرادی که مانند ربات‌ها عمل می‌کنند گفته می شود. برخی از اخلاقیون؛ ربات‌های جنسی را دارای برخی کارکردهای احترام به آزادی انتخاب فرد؛ جایگزین مناسب ازدواج برای افراد فاقد توانایی تشکیل خانواده و درمان برخی بیماران جنسی می دانند، اما اکثر آنان معتقدند؛ به دلیل آثار منفی بیشتر، از جمله؛ نگاه ابزاری به زن، سست شدن مفهوم انسان و روابط انسانی؛ عدم حس مسؤولیت پذیری ناشی از تشکیل خانواده؛ در کنار اخلاق‌گرایی قانونی و نیز ملاحظات مذهبی، گزینه‌ای غیر اخلاقی محسوب می‌شوند. کاربران آنها اغلب به لحاظ جسمی، جنسی یا روانی دچار مشکلاتی هستند، و احتمال بروز ارتکاب جرائمی نظیر تجاوز به عنف، کودک آزاری و خشونت های جنسی، بدلیل اقناع غیرواقعی، افزایش احساس تنهایی، تسهیل خیالات تجاوز جنسی، اجرای تجربه فانتزی های پورنوگرافی را خواهد داشت. بررسی وضعیت سلامت این افراد جهت تعیین میزان مسؤولیت کیفری توسط پزشکی قانونی انجام می شود. فقه امامیه استفاده از ربات جنسی را حرام و در حکم خودارضایی دانسته، اما حقوق کیفری ایران در این مهم مسکوت مانده است. نظام حقوقی کانادا وآمریکا به دنبال جرم انگاری واردات این گونه ربات ها، از ترویج و استفاده بجز در موارد ضروری از جمله، کمک به درمان بیماران دارای معلولیت یا نقص های جنسی ، جلوگیری کرده است. لذا شایسته است؛ در نظام کیفری ایران نیز شفاف سازی و جرم انگاری صورت گیرد.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3546_82d90e1a0dc23d0d7e4aad59de4568d9.pdf

دانشگاه قم پژوهش های فقهی مسائل مستحدثه 2981-202X 3 1 2025 06 22 Examining the jurisprudential and legal foundations of the unified opinions No. 733 and 811 of the Supreme Court, with an emphasis on the theory of "expectation damages" in Common Law, and its comparison with Iranian law and Imami jurisprudence. بررسی مبانی فقهی و حقوقی رأی وحدت رویه‌733 و 811 دیوان عالی کشور با تأکید بر نظریه «خسارت انتظار» در حقوق کامن لا و تطبیق آن با حقوق ایران و فقه امامیه 3482 10.22091/rcjl.2025.12137.1119 FA علی یاری نژاد دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم قضایی 0009-0005-3014-128X Journal Article 2025 01 17 The Unified Precedent Ruling No. 811 of the Supreme Court, which to some extent elucidates certain aspects of Unified Precedent Ruling No. 733, has been critically examined from various perspectives, particularly regarding its legal foundations. In this ruling, the Supreme Court adopted the criterion of objective inflation as a measure to compensate the price paid by the buyer, aiming to place the buyer in a position as if the contract had not been nullified, thereby maintaining the post-contractual status quo. This approach is akin to the doctrine of expectation damages and the concept of anticipated benefit in common law and certain European contract law principles. In this research, using an analytical-descriptive method and relying on library resources and judicial rulings, the aforementioned rulings have been examined and analyzed. The findings of the study indicate that the Supreme Court's approach in Ruling No. 811 is defensible both from the perspective of Iranian law and Imami jurisprudence. This approach can serve as a basis for establishing a unified rule in similar cases and can be utilized as a consistent criterion in analogous legal proceedings. رأی وحدت رویه شماره ۸۱۱ دیوان عالی کشور، که تا حدی مبین برخی جهات رأی وحدت رویه شماره ۷۳۳ نیز هست، از جنبه‌های مختلف، به‌ویژه در مورد مبانی حقوقی آن، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. در این رأی، دیوان عالی کشور با اتخاذ ملاک تورم موضوعی به عنوان معیاری برای جبران ثمن پرداختی توسط مشتری، تلاش کرده است تا مشتری را در وضعیتی قرار دهد که گویی قرارداد باطل نشده و همان وضعیت پسا قرارداد برای وی حفظ شده است. این رویکرد، مشابه دکترین خسارت انتظار و نفع متوقع در حقوق کامن لا و برخی قواعد قراردادهای اروپایی است. در این پژوهش، با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای و آرای قضایی، به بررسی و تحلیل آرای مذکور پرداخته شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که رویکرد دیوان عالی کشور در رأی شماره ۸۱۱، هم از منظر حقوق ایران و هم از منظر فقه امامیه، قابل دفاع است. این رویکرد می‌تواند به عنوان مبنایی برای ایجاد قاعده‌ای واحد در موارد مشابه مورد استفاده قرار گیرد و از آن به عنوان وحدت ملاک در پرونده‌های مشابه بهره‌برداری شود.

https://rcjl.qom.ac.ir/article_3482_13777c08c5eda5ffac948f9d6a9bcc60.pdf