Analysis of the mechanism of the principle of causality in Islamic criminal law with an approach to the Islamic Penal Code 1392

Document Type : Original Article

Authors

1  Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran(Corresponding Author); Email:

2 Ph.D. in Criminal Law and Criminology, University of Qom, Qom, Iran; Level III Seminary Student, Researcher, and Lecturer in Law

10.22091/rcjl.2025.12759.1182

Abstract

The principle of causality is one of the most important principles among the concepts of existence. This principle has a very important place in law and, of course, criminal law. However, there are significant contradictions and ambiguities in the criminal rules governing causality and establishing the attribution between the defendant's behavior and the effects that occurred. Lawyers have explained the concept of causality in criminal law in the form of theories with two approaches: material attribution and common sense attribution.

Of the two material and common sense approaches, the latter approach is certainly in line with the nature and goals of criminal law. However, in examining the works on the field of causation in criminal law, a detailed theoretical explanation of the nature of the principle of causation and its related concepts and how to establish the attribution relationship by common sense, is not considered. Also, the existing works have not yet addressed many issues facing criminal law, including the multiplicity of causes and effects of crime, complicity and intervention in criminal groups, omissions , etc., and have not addressed the solution of the problem.

In this study, the author, by citing library sources, has reached an explanation of the nature of the causal relationship in criminal law that includes the possibility to explain how to establish the relationship of common sense attribution as well as solving the challenges of criminal law in issues related to causality. This explanation has been achieved by relying on the theory of "reconstruction" (Etebaryate) of Allamah Tabatabaei .

Keywords

Main Subjects

نتیجه‌گیری

مسأله‌ی علّیت و نحوه احراز رابطه میان فعل و نتیجه زیان‌بار کماکان مورد نظریه‌پردازی حقوق‌دانان کیفری است؛ به نحوی که این مسأله با پیدایش و بروز جرایم جدید از حیث ماهیت، گستردگی و نحوه ارتکاب، پرونده‌های کیفری را با چالش‌های جدی مواجه نموده است. عدول از نظریات فلسفی و سوق به رویکردهایی همچون علّیت عرفی و یا علّیت قانونی، در پاسخ به چالش‌های اخیر است که مورد توجه قانون‌گذار کیفری ۱۳۹۲ نیز واقع شده است. اگرچه این تغییر رویکرد به علّیت، حاصل درک عرفی قانون‌گذار است، با این وجود هیچ تبیینی از اینکه عرف چگونه در مسائل پیچیده علّی، به‌ویژه در جنایات، چنین احراز می‌نماید که رابطه علّیت با کدامین قسمت از مجموعه علل برقرار است، در میان ادبیات این حوزه ملاحظه نمی‌گردد.

در راستای تبیین این نقیصه پرواضح گشت که کم‌توجهی به نکات ظریف معرفت‌شناسانه در علوم انسانی، دلیل اصلی چالش‌های نظری و قضایی در تحلیل رابطه علّیت در حقوق کیفری است. عمده‌ی این اشتباهات از طرفی ناشی از همسنگ پنداشتن رابطه علّیت در عالم تشریع با عالم تکوین است که خود ناشی از غفلت از ماهیت، فرآیند و مرجع اعتبار است. از طرفی دیگر، عدم تدقیق در جایگاه و اهمیت اراده و رکن روانی در رابطه علّی، دلیل دیگری بر بروز این چالش‌ها است.

لذا نویسنده به این نتیجه دست یافته است که تنها با سازوکار اعتبارشناسی است که می‌توان در جهت پیشبرد اهداف امنیت و نظم، به واسطه‌ی علّیت اعتباری تغییرات چشمگیری را در حقوق کیفری ایجاد نمود؛ به نحوی که در مسائل پیچیده همچون تعدد علل طولی و عرضی، سردستگی یا همدستی در جرایم سازمان‌یافته و پیشرفته، ترک فعل‌ها و عدم هم‌زمانی رکن مادی و معنوی، با جایگزینی مواردی مانند علل ناقصه، معدمه و مؤخره به جای اصرار بر ضرورت تأکید بر علّت تامه، موجده و مقدم، بسیاری از گره‌های کور حقوق کیفری را باز نمود؛ این امکانی است که در حیطه فقه مدنی و معاملات، دارای سابقه طولانی فقهی و اصولی است.

References

The Holy Qur’an
ʿAlāqemand Ḥusaynī Ṭūsī, Sayyid Khalīl. (1387 SH). “ʿIlliyyat az Nigāh-i Ashāʿirah, Maktab-i Tafkīk va Ḥikmat-i Mutaʿāliyyah.” Quarterly Journal of Ḥikmat va Falsafeh (yā Kitāb-i Māh-i Dīn), no. 92, pp. 345–362. [In Persian].
Al-Ghazālī, Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad. (n.d.). Al-Mustaṣfā min ʿIlm al-Uṣūl. (Annotator: Ḥamzah ibn Zuhayr Ḥāfiẓ). Holy Madīnah: Al-Madinah Al-Munawwarah Printing and Publishing Company. [In Arabic].
Ardabīlī, Aḥmad ibn Muḥammad. (1403 AH). Majmaʿ al-Fāʾidah wa al-Burhān fī Sharḥ Irshād al-Adhān. Qom: Daftar-i Intishārāt-i Islāmī. [In Arabic].
Ḥājjī Deh Ābādī, Aḥmad. (1394 SH). “Marjaʿ-i Iḥrāz-i Mawḍūʿ-i Qānūn bā Taʾkīd bar Shirkat dar Qatl.” Journal of Mutālaʿāt-i Ḥuqūqī, 7(1), 105–132. [In Persian].
Ḥājjī Deh Ābādī, Aḥmad. (1395 SH). “Shirkat dar Jurm dar Qānūn-i Mujāzāt-i Islāmī-yi 1392.” Journal of Ḥuqūq-i Islāmī, 13(50), 25–48. [In Persian].
Hāshimī Shāhrūdī, Sayyid Maḥmūd. (1423 AH). Mawsūʿat al-Fiqh al-Islāmī Ṭibqan li-Madhhab Ahl al-Bayt (ʿa.s). Qom: Muʾassasat Dāʾirat al-Maʿārif al-Fiqh al-Islāmī. [In Arabic].
Ḥillī, Jaʿfar ibn Ḥasan [al-Muḥaqqiq]. (1408 AH-a). Al-Mukhtaṣar al-Nāfiʿ fī Fiqh al-Imāmiyyah. Qom: Muʾassasah-yi Fiqh al-Shīʿah. [In Arabic].
Ḥillī, Jaʿfar ibn Ḥasan [al-Muḥaqqiq]. (1408 AH-b). Sharāʾiʿ al-Islām fī Masāʾil al-Ḥalāl wa al-Ḥarām. Qom: Muʾassasah-yi Ismāʿīliyyān. [In Arabic].
Ḥusaynī Marāghī, Sayyid Mīr ʿAbd al-Fattāḥ ibn ʿAli. (1418 AH). Al-ʿAnāwīn al-Fiqhiyyah. Qom: Daftar-i Intishārāt-i Islāmī. [In Arabic].
Ibn Sīnā, Ḥusayn ibn ʿAbdullah. (1404 AH). Al-Shifāʾ (al-Ilāhiyyāt). (Ed. Saʿīd Zāyid and Abū Qanawātī). Qom: The Library of Ayatollah Marʿashī Najafī Publications. [In Arabic].
Iṣfahānī, Muḥammad Ḥusayn. (1429 AH). Nihāyat al-Dirāyah fī Sharḥ al-Kifāyah. Beirut: Muʾassasat Āl al-Bayt (ʿa.s.) li-Iḥyāʾ al-Turāth. [In Arabic].
Ismāʿīlī, Muḥsin; Mohājirānī, ʿAli. (1395 SH). “Māhiyyat va Olghū-yi Taʿrīf dar Mafāhīm-i Ḥuqūqī.” Pazhūhishnāmeh-yi Ḥuqūq-i Islāmī Journal, 17(1), 35–58. [In Persian].
Karīmzadeh Shūrak, Muḥammad Ḥusayn; Ḥājjī Deh Ābādī, Aḥmad; Barzgar, ʿAbd al-Reza. (1401 SH). “Taḥavvulāt-i Sababiyyat va Istinād dar Qānūn-i Mujāzāt-i Islāmī-yi 1392. Journal of Ḥuqūq-i Islāmī, 19(73), 75–98. [In Persian].
Kāshif al-Ghiṭāʾ, Muḥammad Ḥusayn. (1359 SH). Taḥrīr al-Majallah. Qom: Maktabat al-Najāḥ. [In Arabic].
Kātūziyān, Nāṣir. (1383 SH). Dowreh-yi Muqaddamātī-yi Ḥuqūq-i Madanī: Waqāyiʿ-i Ḥuqūqī. Tehran: Shirkat-i Sahāmī-yi Intishār. [In Persian].
Khānsārī, Sayyid Aḥmad. (1405 AH). Jāmiʿ al-Madārik fī Sharḥ al-Mukhtaṣar al-Nāfiʿ. Qom: Muʾassasah-yi Ismāʿīliyyān. [In Persian].
Khūyīnī, Ghafūr. (1386 SH). “Mafāhīm-i Ḥuqūqī va Idrākāt-i Iʿtibārī.” Quarterly Scientific Research Journal of Ḥuqūq va ʿUlūm-i Siyāsī, Tarbiat Modares University, no. 3, pp. 75–98. [In Persian].
Kiyāshamshakī, Abū al-Faḍl. (1396 SH). “Falsafeh-yi ʿAmal bā Nigāhī bih Dīdgāh-i ʿAllāmeh Ṭabāṭabāʾī (R) dar Risālat al-Manāmāt va al-Nubūvāt.” Qabasāt Journal, 22(1), 105–128. [In Persian].
Miṣbāḥ Yazdī, Muḥammad Taqī. (1366 SH). Āmūzish-i Falsafeh. Tehran: Sāzimān-i Tablīghāt-i Islāmī. [In Persian].
Mousavi Ardabīlī, Sayyid ʿAbd al-Karīm. (1429 AH). Fiqh al-Ḥudūd wa al-Taʿzīrāt. Qom: Muʾassasat al-Nashr li-Jāmiʿat al-Mufīd. [In Arabic].
Mousavi Khomeini, Sayyid Ruhullah. (1386 SH). Jawāhir al-Uṣūl. (Annotator: Sayyid Muḥammad Ḥasan Murtaḍawī Langarūdī). Tehran: Institute for the Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. [In Arabic].
Mousavi Khoei, Sayyid Abū al-Qāsim. (1422 AH). Mawsūʿat al-Imam al-Khoei (Mabānī Takmilat al-Minhāj). Qom: Imam al-Khoei Works Revival Foundation. [In Arabic].
Muḥsinī, Farīd; Malakūtī, Naṣīr. (1394 SH). “Rābiṭeh-yi Sababiyyat dar Qānūn-i Mujāzāt-i Islāmī-yi 1392.” Journal of Ḥuqūqī-yi Dādgostarī, 79(91), 115–140. [In Persian].
Muḥsinī, Murteza. (1375 SH). Dowreh-yi Ḥuqūq-i Jazā-yi ʿUmūmī: Padīdeh-yi Jināʾī. Tehran: Ganj-i Dānish Publications. [In Persian].
Najafī, Muḥammad Ḥasan. (1367 SH). Jawāhir al-Kalām fī Sharḥ Sharāʾiʿ al-Islām. Qom: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah. [In Arabic].
Najīb Ḥasanī, Maḥmūd. (1386 SH). Rābiṭeh-yi Sababiyyat dar Ḥuqūq-i Kayfarī. (Trans. Sayyid ʿAli ʿAbbās-Niyā-yi Zāriʿ). Mashhad: Razavi University of Islamic Sciences. [In Persian].
Naqībī, Abū al-Qāsim. (1386 SH). Muṭālaʿeh-yi Taṭbīqī-yi Milāk-i Arzyābī-yi Khisārat dar Farḍ-i Taʿaddud-i Asbāb-i Īrād-i Khisārat dar Ḥuqūq-i Islāmī. Journal of the Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, no. 3, pp. 75–94. [In Persian].
Narāqī, Mullā Mahdī. (1380 SH). Sharḥ al-Ilāhiyyāt min Kitāb al-Shifāʾ. Qom: Congress honoring Narāqī Researchers. [In Arabic].
Pād, Ibrāhīm. (1352 SH). Ḥuqūq-i Kayfarī-yi Ikhtiṣāṣī. Tehran: Tehran University Publications. [In Persian].
Qāsimzadeh, Murteza. (1378 SH). “Masʾūliyyat-i Madanī-yi Nāshī az Tark-i Fiʿl.” Journal of the Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, no. 44, pp. 45–68. [In Persian].
Qiyāsī, Jalāl al-Dīn. (1402 SH). Tasbīb dar Qavānīn-i Kayfarī. Tehran: Jāvidāneh-yi Jangal Publications. [In Persian].
Rashtī, Mīrzā Ḥabībullah. (1389 SH). Kitāb al-Ghaṣb. Tehran: Shahid Motahari High School Publications. [In Arabic].
Rostamī, Hādī; Shaʿbānī Kandasarī, Hādī. (1395 SH). Iḥrāz-i Rābiṭeh-yi Sababiyyat dar Farḍ-i Mudākhileh-yi ʿAwāmil-i Gunāgūn dar Jināyāt wa Khisārat-i Mālī bā Taʾkīd bar Qānūn-i Mujāzāt-i Islāmī-yi 1392. Quarterly Journal of Ḥuqūq-i Kayfarī, 4(15), 85–112. [In Persian].
Sabzawārī, ʿAbd al-Aʿlā. (1413 AH). Muhadhdhab al-Aḥkām fī Bayān al-Ḥalāl wa al-Ḥarām. Qom: al-Manār Publications. [In Arabic].
Ṣādiqī, Muḥammad Hādī. (1392 SH). “Ijtimāʿ-i Asbāb dar Qānūn-i Mujāzāt-i Islāmī-yi 1392.” Journal of Āmūzeh-hā-yi Ḥuqūq-i Kayfarī, no. 6, pp. 75–96. [In Persian].
Ṣādiqī, Muḥammad Hādī; Mīrzāʾī, Muḥammad. (1398 SH). “Māhiyyat-i Rābiṭeh-yi Istinād va Miʿyār-i Iḥrāz-i Ān.” Journal of Muṭālaʿāt-i Fiqh va Ḥuqūq-i Islāmī, 11(21), 175–198. [In Persian].
Ṣadr al-Dīn Shīrāzī, Muḥammad ibn Ibrāhīm. (1422 AH). Sharḥ al-Hidāyah al-Athīriyyah. Beirut: Muʾassasat al-Tārīkh al-ʿArabī. [In Arabic].
Ṣadrī, Sayyid Muḥammad. (1393 SH). “Taḥlīl-i Rābiṭeh-yi ʿIlliyyat va Āthār-i Ān dar Māhiyyat-i Iʿtibārī-yi Afʿāl-i Ḥuqūqī.” Journal of Muṭālaʿāt-i Fiqh va Ḥuqūq-i Islāmī, 6(11), 155–178. [In Persian].
Sarikhani, Adel; Sharīfī, Mahdi. (1402 SH). “Muṭālaʿeh-yi Taṭbīqī-yi Miʿyārhā-yi Arzyābī-yi Ṣadamāt-i Badanī dar Ḥuqūq-i Islām va Gharb.” Pazhūhish-hā-yi Ḥuqūq-i Taṭbīqī-yi Islām va Gharb Journal, 10(2), 85–110. [In Persian].
Ṭabāṭabāʾī, Muḥammad Ḥusayn. (1362 SH). Rasāʾil-i Sabʿah. Qom: Bunyād-i ʿIlmī va Farhangī-yi ʿAllāmah Ṭabāṭabāʾī. [In Arabic].
Ṭabāṭabāʾī, Muḥammad Ḥusayn. (1396 SH). Insān az Āghāz tā Anjām. (Trans. and Annot: Ṣādiq Lārījānī Āmulī). Tehran: al-Zahraʾ Publications. [In Persian].

Files

History

  • Receive Date: 15 April 2025
  • Revise Date: 20 July 2025
  • Accept Date: 06 December 2025

Share

How to cite

Statistics