تحلیل فقهی ماده 560 قانون مجازات اسلامی مبانی تنصیف دیه زن در ثلث از دیدگاه فقه امامیه با تأکید بر نقد دیدگاه آیت الله شاهرودی

Document Type : Original Article

Author

دانش آموخته فقه جزا مؤسسه عالی فقه و علوم اسلامی

10.22091/rcjl.2026.13507.1238

Abstract

قانونگذار در تبیین مقدار دیه زن در ماده 560 قانون مجازات اسلامی بیان می‌دارد: «دیه زن و مرد در اعضاء و منافع تا کمتر از ثلث دیه کامل مرد یکسان است و چنانچه ثلث یا بیشتر شود دیه زن به نصف تقلیل مى‏یابد». این ماده بر سه فرض مشتمل است: کمتر از ثلث، ثلث، بیشتر از ثلث. نسبت به حکم به تساوی دیه زن و مرد در فرض اول و حکم به تنصیف در فرض سوم اجماع فقهی وجود دارد، اما راجع به حکم به تنصیف یا تساوی دیه زن در فرض دوم –یعنی زمانی که دیه مرد به خود ثلث برسد- اختلاف نظر وجود دارد که از اختلاف تعبیر در روایات نشأت گرفته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای، به تحلیل فقهی ماده 560 در خصوص تنصیف دیه زن هنگام رسیدن به ثلث دیه کامل پرداخته و با تأکید بر نظریه مشهور مبنی بر تنصیف دیه زن در ثلث، ادله آیت الله شاهرودی در اثبات دیدگاه تساوی را مورد نقد جدی قرار داده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ظهور عرفی و تحلیل‌های اصولیِ روایات مورد استناد، همسو با دیدگاه مشهور فقها مبنی بر آغاز تنصیف دیه زن در خود ثلث است. در نتیجه، ادعای تساوی دیه زن و مرد در ثلث، به دلیل عدم انطباق با ظواهر ادله و مواجهه با چالش‌های جدی فقهی، قابل پذیرش نیست.

Keywords

Main Subjects

Files

History

  • Receive Date: 30 July 2025
  • Revise Date: 23 February 2026
  • Accept Date: 08 March 2026

Share

How to cite

Statistics